Arnavutluk Vatandaşları İçin Türkiye’de Birleşme ve Devralma (M&A): Hukuki Süreç, Şirket Satın Alma ve Yatırım Rehberi

Türkiye, yabancı yatırımcılar açısından farklı sektörlerde ticari fırsatlar sunan bir pazardır. Türkiye’de şirket sahibi olan veya yeni yatırım yapmak isteyen Arnavutluk vatandaşları, mevcut bir şirketi satın almak, başka bir şirketle birleşmek ya da bir işletmenin belirli faaliyetlerini devralmak isteyebilir.

Uluslararası ticari uygulamada Birleşme ve Devralma (Mergers and Acquisitions – M&A) olarak adlandırılan bu işlemler; şirket hisselerinin satın alınması, şirket varlıklarının devralınması, şirketlerin birleşmesi ve işletmelerin yeniden yapılandırılması gibi farklı modelleri kapsar.

Birleşme ve devralma işlemleri yalnızca satış fiyatının belirlenmesinden ibaret değildir. Şirketin mali durumu, borçları, sözleşmeleri, çalışanları, vergi yükümlülükleri, ortaklık yapısı ve gerekli resmî izinler işlem öncesinde dikkatle incelenmelidir.

Cosmos Legal Hukuk ve Danışmanlık Bürosu, Türkiye’de şirket satın almak, yatırım yapmak veya birleşme ve devralma işlemi gerçekleştirmek isteyen Arnavutluk vatandaşlarına ve yabancı yatırımcılara, işlemin kapsamına göre hukuki danışmanlık sağlayabilir.

1. Birleşme ve Devralma (M&A) Nedir?

Birleşme ve devralma, şirketlerin mülkiyet yapılarının veya ticari faaliyetlerinin değiştirilmesini sağlayan işlemlerin genel adıdır.

Bu işlemler, Türk Ticaret Kanunu ve ilgili diğer mevzuat çerçevesinde farklı hukuki modellerle gerçekleştirilebilir.

Başlıca işlem türleri şunlardır:

• Şirket birleşmesi: İki veya daha fazla şirketin kanunda öngörülen koşullarla tek bir şirket yapısı altında birleşmesi.
• Hisse devri veya satın alımı: Bir şirketin mevcut ortaklarının paylarının tamamının veya bir bölümünün satın alınması.
• Varlık devri: Bir işletmenin belirli varlıklarının, faaliyetlerinin veya iş birimlerinin devralınması.
• Kontrol sağlayan yatırım: Bir şirkette yönetim kontrolü sağlayabilecek payların veya hakların edinilmesi.
• Ortak girişim: İki veya daha fazla yatırımcının belirli bir ticari faaliyeti yürütmek amacıyla ortak bir yapı oluşturması.

Hangi modelin seçileceği; yatırımın amacına, şirketin türüne, tarafların anlaşmasına ve işlemin hukuki ve mali sonuçlarına göre belirlenmelidir.

2. Arnavutluk Vatandaşları Türkiye’de Şirket Satın Alabilir mi?

Arnavutluk vatandaşları, Türkiye’de yürürlükteki mevzuata ve varsa sektörel kısıtlamalara uymak koşuluyla şirket kurabilir, mevcut şirketlerin paylarını satın alabilir veya ticari yatırımlar gerçekleştirebilir.

Bununla birlikte, her sektörde aynı koşullar geçerli değildir. Bazı faaliyet alanlarında özel izinler, düzenleyici kurum onayları veya yabancı yatırımcılara ilişkin özel kurallar söz konusu olabilir.

Bir şirket satın almadan önce şu hususlar değerlendirilmelidir:

• Şirketin hukuki türü ve ortaklık yapısı
• Satın alınacak payların oranı ve sağlayacağı kontrol
• Şirketin mali durumu ve mevcut borçları
• Vergi ve sosyal güvenlik yükümlülükleri
• Devam eden davalar ve icra takipleri
• Ticari sözleşmeler ve üçüncü kişilerin onay gereklilikleri
• Sektöre özgü izin ve bildirim yükümlülükleri
• Rekabet hukuku bakımından birleşme veya devralma bildirimi gerekip gerekmediği

Yabancı yatırımcıların Türkiye’de şirket satın alabilmesi, işlemin her durumda önceden izin alınmadan tamamlanabileceği anlamına gelmez. Gerekli izinler ve bildirimler, somut işlemin özelliklerine göre belirlenmelidir.

3. Türkiye’de Birleşme ve Devralma İşlemlerinin Türleri

A. Hisse satın alma

Hisse satın alma işleminde yatırımcı, mevcut şirket ortaklarından pay satın alır. Satın alınan pay oranına bağlı olarak yatırımcı şirkette azınlık ortağı olabilir veya yönetim kontrolünü elde edebilir.

Örneğin Arnavutluk vatandaşı bir yatırımcı, Türkiye’de faaliyet gösteren bir limited şirketin yüzde 60 oranındaki payını satın alarak şirketin çoğunluk ortağı hâline gelebilir. Gerçek kontrol durumu ise şirket sözleşmesine, oy haklarına ve diğer anlaşmalara göre değerlendirilir.

Hisse satın alımında şirket tüzel kişiliğini korur. Bununla birlikte, şirketin geçmişten gelen borçları ve hukuki riskleri şirket bünyesinde kalmaya devam edebilir.

B. Varlık veya işletme devri

Varlık devrinde yatırımcı, şirketin paylarını değil, belirli varlıklarını veya faaliyetlerini satın alabilir.

İşlemin kapsamına göre makine, ekipman, stok, fikrî mülkiyet hakları, sözleşmeler veya belirli bir işletme birimi devredilebilir.

Varlık devrinde her unsurun devri aynı hukuki kurallara tabi olmayabilir. Taşınmazlar, fikrî mülkiyet hakları, sözleşmeler, çalışanlar ve lisanslar bakımından ayrı prosedürler gerekebilir.

C. Şirket birleşmesi

Şirket birleşmesinde bir veya birden fazla şirket, Türk Ticaret Kanunu’nun ilgili hükümlerine uygun biçimde birleşir.

Birleşme, devralma yoluyla veya yeni kuruluş yoluyla gerçekleştirilebilir. İşlemin hukuki sonuçları, ilgili şirket organlarının kararları ve kanunda öngörülen tescil işlemleriyle ortaya çıkar.

D. Ortak girişim ve stratejik ortaklık

Bazı yatırımcılar mevcut şirketi tamamen satın almak yerine yerel bir ortakla yeni bir şirket kurmayı veya belirli bir proje için ortak girişim oluşturmayı tercih edebilir.

Bu modelde ortakların sermaye katkıları, yönetim yetkileri, kâr dağıtımı, karar alma usulleri ve ortaklıktan çıkış koşulları sözleşmelerle düzenlenmelidir.

4. Türkiye’de Şirket Satın Alma Süreci Nasıl İşler?

Birleşme ve devralma işlemleri genellikle birkaç temel aşamada yürütülür.

1. Yatırım hedefinin belirlenmesi

Öncelikle satın alınacak şirketin faaliyet alanı, büyüklüğü, finansal durumu ve yatırımcının hedefleri değerlendirilir.

Bu aşamada yatırımın yalnızca kısa vadeli maliyeti değil, uzun vadeli ticari ve hukuki sonuçları da dikkate alınmalıdır.

2. Gizlilik sözleşmesi ve ön görüşmeler

Taraflar, ticari bilgilerin paylaşılmasından önce gizlilik sözleşmesi imzalayabilir. Ardından şirketin temel bilgileri ve işlem koşulları değerlendirilir.

Gerekli durumlarda niyet mektubu veya ön protokol hazırlanabilir. Bu belgelerin bağlayıcı olup olmadığı, içeriklerine ve ilgili hukuk kurallarına göre belirlenir.

3. Hukuki ve mali durum incelemesi (Due Diligence)

Satın alma öncesinde şirketin hukuki, mali, vergisel ve operasyonel durumu incelenir.

Bu aşama, yatırımcının satın alacağı şirketin risklerini anlaması ve işlem fiyatını doğru değerlendirmesi açısından önemlidir.

4. Satın alma sözleşmesinin hazırlanması

Taraflar; satış fiyatı, ödeme yöntemi, kapanış koşulları, beyan ve garantiler, sorumluluklar ve uyuşmazlık çözümü gibi konuları sözleşmede düzenler.

5. İzinler ve resmî bildirimler

İşlem, ilgili mevzuat uyarınca bir kurumun iznine veya bildirime tabi olabilir. Rekabet hukuku, sektör düzenlemeleri ve diğer yasal yükümlülükler bu aşamada değerlendirilir.

6. İşlemin tamamlanması (Closing)

Sözleşmede öngörülen koşullar yerine getirildiğinde ödeme, pay devri, teslim ve gerekli tescil işlemleri tamamlanır.

Pay devrinin hukuki geçerliliği ve şirket kayıtlarının güncellenmesi, şirket türüne ve ilgili payın niteliğine göre farklı usullere tabi olabilir.

5. Due Diligence Nedir ve Neden Önemlidir?

Due diligence, satın alınacak şirketin hukuki, mali, vergisel ve ticari durumunun işlem öncesinde sistematik olarak incelenmesidir.

Arnavutluk vatandaşlarının Türkiye’de bir şirket satın almadan önce bu incelemeyi yaptırmaları, beklenmeyen borç ve yükümlülüklerle karşılaşma riskini değerlendirmelerine yardımcı olabilir.

Hukuki incelemede genellikle şu konular ele alınır:

• Şirketin kuruluş belgeleri ve ortaklık yapısı
• Pay sahipliği ve paylar üzerinde kısıtlama bulunup bulunmadığı
• Yönetim kararları ve temsil yetkileri
• Mevcut davalar ve icra takipleri
• Ticari sözleşmeler ve fesih hükümleri
• İş sözleşmeleri ve işçilik alacakları
• Fikrî mülkiyet hakları ve lisanslar
• Taşınmazların mülkiyeti ve kullanım hakları
• Vergi ve sosyal güvenlik yükümlülükleri
• İzinler, ruhsatlar ve sektörel yükümlülükler

Mali incelemede ise finansal tablolar, nakit akışı, borçlar, alacaklar, stoklar ve şirketin gelir yaratma kapasitesi değerlendirilir.

İncelemenin kapsamı, şirketin büyüklüğüne ve satın alma modeline göre belirlenmelidir.

6. Birleşme ve Devralma İşlemlerinde Rekabet Hukuku

Türkiye’de bazı birleşme ve devralma işlemleri, rekabet hukuku kapsamında Rekabet Kurumuna bildirim yapılmasını ve Kurul iznini gerektirebilir.

Bildirim yükümlülüğü, yalnızca şirketlerin birleşmesi durumunda değil, bir teşebbüsün kontrolünün kalıcı olarak değişmesine yol açabilecek belirli devralma işlemlerinde de gündeme gelebilir.

İşlem öncesinde şu konular incelenmelidir:

• İşlemin kontrol değişikliğine yol açıp açmadığı
• İlgili teşebbüslerin ciroları
• İşlemin Rekabet Kurumu iznine tabi olup olmadığı
• İşlemin izin alınmadan tamamlanmasının doğurabileceği sonuçlar

Ciro eşikleri ve bildirim koşulları değişebildiğinden, işlem tarihinde yürürlükte bulunan Rekabet Kurumu düzenlemeleri kontrol edilmelidir.

Gerekli iznin alınması gereken bir işlemde, tarafların işlemi erken tamamlaması hukuki risk oluşturabilir.

7. Şirket Satın Alırken Vergi Konuları

Birleşme ve devralma işlemlerinde vergi sonuçları, seçilen işlem modeline göre değişebilir.

Hisse satın alımı ile varlık devri aynı vergisel sonuçları doğurmayabilir. Şirket birleşmelerinde ise Türk Ticaret Kanunu yanında Kurumlar Vergisi Kanunu ve diğer vergi mevzuatı dikkate alınmalıdır.

İşlem öncesinde şu konular değerlendirilmelidir:

• Hisse veya varlık satışından doğabilecek vergiler
• Kurumlar vergisi yükümlülükleri
• Katma Değer Vergisi uygulaması
• Taşınmaz ve iştirak hisselerinin devrine ilişkin vergisel sonuçlar
• Mevcut vergi borçları ve olası vergi riskleri
• Vergi beyannameleri ve geçmiş dönem yükümlülükleri
• Türkiye ile Arnavutluk arasındaki uygulanabilir çifte vergilendirmeyi önleme düzenlemeleri

Vergisel sonuçlar, yatırımcının vatandaşlığından tek başına çıkarılamaz. Yatırımcının vergi mukimliği, işlemin yapısı ve ilgili mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.

8. Çalışanlar ve Ticari Sözleşmeler Üzerindeki Etkiler

Bir şirketin hisselerinin satın alınması ile işletmenin veya varlıklarının devralınması, çalışanlar ve sözleşmeler bakımından farklı sonuçlar doğurabilir.

Hisse devrinde şirketin tüzel kişiliği genellikle aynı kaldığından mevcut iş sözleşmeleri şirket bünyesinde devam eder. İşletme veya işyeri devrinde ise Türk İş Kanunu’nun 6. maddesi ve ilgili diğer hükümler çerçevesinde çalışanların hakları ve iş ilişkilerinin devamı ayrıca değerlendirilmelidir.

Benzer şekilde, ticari sözleşmelerde kontrol değişikliği, devir yasağı veya karşı tarafın onayı gibi hükümler bulunabilir.

Bu nedenle satın alma sözleşmesi imzalanmadan önce önemli müşteri ve tedarikçi sözleşmeleri ile çalışanlara ilişkin yükümlülükler incelenmelidir.

9. Arnavutluk Vatandaşları İçin Türkiye’de Şirket Satın Alma ve Oturma İzni

Türkiye’de bir şirketin hisselerini satın almak veya şirkete ortak olmak, tek başına Türkiye’de oturma izni ya da çalışma izni kazanıldığı anlamına gelmez.

Türkiye’de ikamet etmek isteyen yabancı yatırımcıların, durumlarına uygun ikamet izni koşullarını ayrıca değerlendirmeleri gerekir. Şirket bünyesinde çalışmak veya şirketi yönetmek söz konusuysa çalışma izni mevzuatı da gündeme gelebilir.

Bu nedenle şirket satın alma işlemi ile göç ve çalışma hukuku işlemleri ayrı ayrı planlanmalıdır.

Yatırımın büyüklüğü veya şirket ortaklığı, belirli bir ikamet ya da çalışma izninin otomatik olarak verileceği şeklinde yorumlanmamalıdır.

10. Cosmos Legal Hukuk ve Danışmanlık Bürosu Birleşme ve Devralma İşlemlerinde Nasıl Yardımcı Olabilir?

Cosmos Legal Hukuk ve Danışmanlık Bürosu, Türkiye’de şirket satın almak, birleşmek veya ticari faaliyetlerini yeniden yapılandırmak isteyen Arnavutluk vatandaşlarına ve yabancı yatırımcılara, işlemin kapsamına göre hukuki danışmanlık sağlayabilir.

Hukuki destek kapsamında şu konular değerlendirilebilir:

• Şirket satın alma ve birleşme modelinin hukuki açıdan incelenmesi
• Due diligence sürecinin koordinasyonu
• Gizlilik sözleşmesi, niyet mektubu ve satın alma sözleşmelerinin hazırlanması veya incelenmesi
• Hisse devri ve şirket kararlarına ilişkin işlemlerin değerlendirilmesi
• Ortakların hakları ve sözleşmesel sorumlulukların düzenlenmesi
• Rekabet hukuku ve sektörel izin gerekliliklerinin incelenmesi
• Ticaret sicili ve ilgili resmî başvuru süreçlerinin takibi
• Vergi, muhasebe ve göç hukuku uzmanlarıyla koordinasyon gerektiren konuların belirlenmesi

Her yatırım işleminin riskleri ve hukuki koşulları farklıdır. Bu nedenle işlem modeli belirlenmeden önce hedef şirketin ve yatırımcının durumunun birlikte incelenmesi önemlidir.

Sık Sorulan Sorular

Arnavutluk vatandaşları Türkiye’de şirket satın alabilir mi?

Genel olarak evet. Ancak yatırımın yapılacağı sektör, şirketin yapısı ve uygulanabilir özel düzenlemeler incelenmelidir.

Şirket satın almak için Türkiye’de yeni şirket kurmak gerekir mi?

Hayır. Yatırımcı mevcut bir şirketin hisselerini satın alabilir veya uygun koşullarda şirketin belirli varlıklarını devralabilir. Yeni şirket kurulmasının gerekip gerekmediği seçilen modele bağlıdır.

Hisse satın alma ile varlık satın alma arasındaki fark nedir?

Hisse satın almada yatırımcı şirketin paylarını edinir ve şirket aynı tüzel kişilik olarak varlığını sürdürür. Varlık satın almada ise sözleşmede belirlenen varlıklar veya faaliyetler devralınır; her unsurun devri ayrı hukuki koşullara tabi olabilir.

Şirket satın almadan önce hukuki inceleme yapılmalı mı?

Şirketin borçları, sözleşmeleri, davaları, çalışanları ve diğer risklerinin anlaşılması için hukuki ve mali inceleme yapılması önemlidir. İncelemenin kapsamı işlemin büyüklüğüne ve risklerine göre belirlenmelidir.

Türkiye’de şirket satın almak oturma izni sağlar mı?

Hayır. Şirket ortaklığı veya satın alma işlemi tek başına oturma ya da çalışma izni sağlamaz. İlgili izinlerin koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.

Her şirket devralma işlemi Rekabet Kurumu iznine tabi midir?

Hayır. Bildirim ve izin yükümlülüğü işlemin niteliğine, kontrol değişikliğine ve yürürlükteki ciro eşiklerine bağlıdır. İşlem öncesinde güncel düzenlemeler kontrol edilmelidir.

Sonuç

Birleşme ve devralma işlemleri, Türkiye’de yatırım yapmak veya mevcut ticari faaliyetlerini büyütmek isteyen Arnavutluk vatandaşları için farklı seçenekler sunabilir. Ancak hisse satın alımı, varlık devri ve şirket birleşmesi farklı hukuki ve vergisel sonuçlar doğurabilir.

İşlem öncesinde hukuki ve mali inceleme yapılması, sözleşmelerin dikkatle hazırlanması ve gerekli izinlerin belirlenmesi, yatırımın hukuki risklerinin değerlendirilmesi açısından önemlidir.

Cosmos Legal Hukuk ve Danışmanlık Bürosu, Türkiye’de birleşme ve devralma işlemi gerçekleştirmek isteyen Arnavutluk vatandaşlarına ve yabancı yatırımcılara, somut durumlarına uygun hukuki sürecin belirlenmesi konusunda destek sağlayabilir.